Bilinenin aksine Ruslarla savaş yapıldı, Ruslar Doğu Karadeniz’i işgal etti ama Türkler, bu toprakları Ruslardan değil Ermenilerden geri aldı

TRABZON VE OF

RUS İŞGALİ SONRASINDA ERMENİLERDEN GERİ ALINDI

27-28 Şubat 1918 tarihinde Türkler Of ve Çaykara’yı işgalden kurtardılar ve iki yıllık Rus işgali sona erdi

Uzun mücadelelerden sonra Ruslar Mart 1916 yılında Of kazasını tamamen işgal edince kazada ve kazanın Trabzon’a kadar batısında kalan halkın çoğu Rus işgaline karşı bölgeyi terk etme zorunda kalmıştı. Bu olaya Karadeniz Tarihinde Muhacirlik olayı denilmektedir. İki yıllık gurbet, Oflu ve diğer Doğu Karadenizliye çok ağıra patlamıştır. Binlerce kişi yollarda ölmüş, yüzbinlerce kişi Anadolu’nun çeşitli yerlerinde çok kötü şartlarda yaşamak zorunda kalmıştır. Ancak hesapta olmayan bir olay Doğu Karadeniz’i tekrar bu kez sonsuza dek Türk toprağı yapacaktı.

Rusya’da 1917 yılında Ekim ayında Bolşevik ihtilali olunca Ruslar iç savaşa başladılar. Bu savaşlar yüzünden iktidar mücadelesi yapan veya yapacak olan komutanlar, savaş yaptıkları yerleri terk ederek iç savaşa katılmak üzere ele geçirdikleri bölgeleri terk etmeye başlayınca buralardaki askerlerde dağılmaya başladı. Bu durum üzerine “Yeni Rus hükümeti, 18 Aralık 1917 tarihinde Türk hükümeti ile Erzincan mütarekesi imzalar. Mütareke gereğince Doğu Anadolu’daki Rus kuvvetleri geri çekilmeye başlar. Ne var ki; Rus işgalinden kurtulan yerlerimiz bu defa da tam bir anarşik hava içine düşmüşlerdi. Devlet otoritesinin yokluğundan yararlanan Ermeniler mütarekeyi kabul etmeyerek, altı doğu ilimizi de içine alan “Büyük Ermenistan” hülyası ile, Rusların bıraktıkları yerleri işgal çabasına düştüler. Van, Hınıs, Erzurum ve Erzincan’a altı bin kadar asker gönderdiler. Türkiye’deki Ermenilerden üç bin kadar kişi de bunlara katıldı. Gürcüler ise tarafsız bir tutum takınarak, Batum’un kendilerine verilmesi için Almanlarla görüşmelere giriştiler. Bölge tam bir asayişsizlik içinde idi. Bu durum üzerine; Türk Kafkas Cephesi Komutanlığı, 5 Şubat’tan itibaren, Erzincan Mütarekesinin ortadan kalktığını bildirdi ve 12 Şubat’ta da Vehip Paşa komutasındaki 3. Kafkas Ordusu ileri harekete geçti.”[1]

1917 yılı sonunda Kafkas Cephesi Durumu Kaynak: T.C. Genelkurmay Başkanlığı “Birinci Dünya Harbi’nde Türk Harbi Kafkas Cephesi, 3. Ordu Harekatı, Cilt II/II İkinci Kitap, Ankara 1993, (kroki 69)

Dağılan Rus ve Kafkas ordusu 1918 yılı başından itibaren Kafkasya ve Rusya içlerine doğru akmakta idi. Rus ordusunun ne kadarının çekilip çekilmediği belli değildi. Türk ordusu da hareket kabiliyetinden mahrumdu. Bu fırsatı iyi değerlendiren Ermeniler, hemen Rus ordusunun çekildikleri yerleri işgale başladılar. Ermenilerin, işgalleri üzerine Türk ordusu da harekete geçti. Yıkılmış, yakılmış, insanları zulme uğramış toprakları Ermenilerden geri almaya başladı. Bunun sonucunda 37. Tümen olaysız olarak Trabzon üzerinden Of’a ilerledi.  

3.Ordu’nun 1918 Şubat başlarındaki Durumu Kaynak: T.C. Genelkurmay Başkanlığı “Birinci Dünya Harbi’nde Türk Harbi Kafkas Cephesi, 3. Ordu Harekatı, Cilt II/II İkinci Kitap, Ankara 1993, (kroki 70)

22. Kafkas ordusu da 20 Şubat’ta Bayburt’u işgal ettiğinden oradan İspir’e bir müfreze sürdü. Bu suretle 1. ve 2. Kolordular ileri birlikleri ile 26 Şubat’ta Yeniköy, Aşkale,Of hattına varmış bulunuyordu.[2] 25 Şubat 1918 günü saat 17.10 ‘da 37. Kafkas Tümeni’nin ileri birlikleri Of’u işgal ettiler. Of’u işgal eden müfrezeler hemen takviye edilerek Rize’ye doğru ilerlemeye başlamıştır.[3]

Genelkurmay’ın kaynaklarındaki bu bilgilere bakıldığında Of’un kurtuluş tarihinin 28 Şubat değil de 25 Şubat olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu duruma göre Of’un Kurtuluş gününün 25 Şubat olarak değişmesi gerekecektir.