|
TÜRK TEZLERİNE
GÖRE HEMŞİNLİLER
Türk tezlerinin temelinde
Fahrettin Kırzıoğlu’nun bilgileri temel olmaktadır.Onun 19 Aralık
1986 yılında Rize’de verdiği “Milli Tarihimizde Rize Bölgesi” adlı
konferansta “Hemşinliler” ile ilgili söyledikleri özetle
şunlardır:
“M.S. 623 yıllarında Hamam Beğ
idaresindeki “Amaduni” adlı Oğuz Oymağı’nın Ateşe tapan
sasanilerden kaçarak, Rize doğusuna yerleşmesi öncesinde; burada
kendilerinden önceki Oğuz asıllı olan ve Büyük İskender’in
Hindistan Seferi sırasında aldığı, Horasan’dan kovduğu Partlı /
Arşaklı kolu vardı.Bunlar Amadan / Hamadan’a yerleşmişlerdi.360
yıl orada kalan Türkleri, “Armenya = Yukarı eller” kralı Ardaşeş /
Aksidares (M.S. 100-113 ) Amaduni (Amadanlı ) adıyla ülkesine
getirerek, Revan / Erivan’ın batısındaki Alakes / Arakas dağına
yerleştirerek beğlik haline getirmişti.
Horasan’dan gelme Arşaklıların
Suren /Pahlav kolundan Anak adlı Pirens oğlu Aziz Grigor, 301-306
yıllarında Küçük Arşaklılar ülkesini resmen Hıristiyanlığa
sokarken Amaduni beyleri de Hıristiyan olmuştu.Ancak bu boyun
mensupları, Sasanilerden kurtulmak için Hamam idaresinde
aileleriyle birlikte Hıristiyan Bizans toprağı Rize bölgesine
göçüp “Dampur” denilen yıkık kasabayı imar ederek, buraya
beğlerinin adıyla Hamam-a Sen /Şin adını verdiler. “Hamam’ın abad
ettiği / yaptığı” anlamına gelen bu addan dolayı o bölgeye
yerleşenlere Hemşinliler deniliyordu.Bunlar, genelde İspir ve
Erzurum’un Müslüman Türklerin eline geçmesinden,onlarla yakın
ilişkide olduklarından kolaylıkla Müslüman olmuşlardı.Osmanlı
Vergi defterleri olan Tahrir defterlerinde bunlara “Müselman-i
Kadim” (1461 yılı fetih öncesi eski Müslümanları )
deniliyordu.Komşuları “Lazluk” takilere ise,Müselmani Cedid (Yeni
Müslümanlar ) denildiği, belirtilmiştir.
1080 yılında, 80 bin obalı (çadırlı) Çepni Türkmenlerinin
yerleşmesi,1071 Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’nun
kapılarının Türklere açılması doğrultusunda Erzurum’u merkez
yaparak kurulan Saltuklu Emirliği’nin aldığı topraklar arasında
Rize ve çevresi de vardı.1080 yılı yazında ise Danişmentlü
Yürkmenlerinden olan Sülü Beğ, Türkmen Kürtün oymağını,Harşut çayı
boyuna yerleştirirken, 80 bin obalı Çepni adlı Türkmen boyu da
Trabzon-Rize kesimine yerleşti.1085 yılında Danişmentli Sülü Beğ,Çoruk
ağzındaki kıyılara hakim olduğundan “Emirül Sevahil” (Sahillerin
Emiri/ beyi) ünvanı ile anılıyordu.
11. ve 12. yüzyıllarda Rize ve çevresine Kıpçaklı Ortadoks
Kumbasar oymağının ve Orbelyanlardan bir kolun Trabzon
İmparatorluğu’nun koruyucu askeri olarak yerleşmesi ile bölge
yeni bir Türk yoğunluğa sahne olmuştur.Ancak bunların gelmesi ile
bölgedeki Müslüman nüfusun güçlük çektikleri de bir gerçektir.
Yukarıdaki bilgilerden çıkan
sonuca göre; Rize-Hemşin çevresine yerleşen ve geldiği yerde
Ermenice konuşan Hıristiyan Türklere, daha sonra çok kalabalık
başka bir Türk grubun katılması ve bunu 11. ve 12. yüzyıllarda
Kıpçak Türkleri (Hıristiyan) katılması, bölgenin tamamen
Türkleşmesini sağlamıştır.Bunlara Osmanlı fethinden sonraki Türk
yerleşmesinin de eklenmesi ile bölgedeki azınlıkların oranlarının
düşmesine ve etkinliklerinin yitirilmesine neden olmuştur
GÜRCÜ
ETKİNLİKLERİNE EK OLACAK
Doğu
Karadeniz’deki Köy adları içerisinde 1933 tarihli eski isimlerine
göre olanlar ile ilgili olarak Türkiye’deki Gürcülere hitap eden
Çveneburi dergisinin Sahibi ve sorumlu Müdürü Osman Nuri Mercan
ile birlikte yaptığımız çalışmalar sonucu Gürcü manaları olan
köyler ile ilgili bilgiler aşağıdadır:
İLİ İLÇESİ ESKİ KÖY ADI KÖY ADININ
MANASI
Artvin Merkez Angliya
Anglia= espritüel, komik
Artvin Merkez Berta
Din adamı
Artvin Merkez Cora
Ağaçtan oyularak yapılan su kabı
Artvin Merkez Şavgüler
Kara yürekli, taş yürekli
Artvin Merkez Tihlizar
Toprak çan
Artvin Merkez Varthel
Elin bulunması
Artvin Merkez Varziya
Bağlık
Artvin Merkez Miskar
Üç kapılı yer
Artvin Borçka Dampal
Dampali= çürük
Artvin Borçka Çhala/ Düzköy
Batak yer
Artvin Borçka Gogliyat
Goglieti= Gogli’nin yeri
Artvin Borçka İbrika
İber/ Gürcü’lerin yeri
Artvin Borçka İremit
Geyiklerin yeri
Artvin Borçka Maradit
Sonsuzluk yeri
Artvin Borçka Mindiyet
Mindieti= Arzu, dilek yeri
Artvin Borçka Sabaür
Sabauri= Saba’ların yeri
Artvin Borçka Samihrev
Üç vadi
Artvin Borçka Sanatev
Ekilmiş yer
Artvin Hopa Yakovit
Yakoveti= Yakob’un yeri
Artvin Şavşat İmarhav
İmerhevi= Öbür vadi
Artvin
Şavşat Ahaldaba Yeni
köy
Artvin Şavşat Seshlavur/ Tseshlavuri
Ateşin bulunduğu yer
Trabzon Akçaabat Satari
Odun veya tomrukların kaydırıldığı oluk
Osman Nuri Mercan’ın ifadesine göre ayrıca 1933 yılındaki Türk
idari taksimatına dayalı olarak; Artvin Merkez’deki Anagert,Ardamuç
(Ardanuçi), Beşavul,Binat, Boselt, Daba, Danzot, DiyarkerMüç,
Dolishana, Goraşet, Gurcan, Hertvis, Heva (Hebaz/ heva), Karsiniye,
Kartla, Kılarceti, Konzun (Korzul), Kuvarshan (Kuvarahana),
Mamasında (Mamazminda), Longöthan (Longothana), Nacviyon (Nacviya),
Obiza (Opiza), Orcuk (Orcohi), Ortiz (Ortisi), Sakara (Sahara),
Sivet (Şiveti), Solyana (Tsoliana), Usot (Usoti), Zekeriya (Zakaria),
Artvin Borka ilçesinde Aduya (Aduca), Aravet (Araveti), Banakna,
Bezneul, Çikatvet (Çihuveti), Efrat (Eprati), Gurbin (Gurbini),
Kasmet (Kasmeti), Klastor (Klaskuri), Kordet (Gordeti), Kuvamçiret
(Kvamçireti), Macahel (Macaheli), Murğivert, Ohercin, Porsit,
Zanzul;Artvin Şavşat ilçesine bağlı; Zibet (Cevizli), Havzoril
(Çağlayan), Çartulet (Çamlı), Sorsel (Çavdarlı), Sürevan (Dutlu),
Zakiyat (Maden),Diyaban (Meydancık), Meyra/Meria (Veliköy),Marmanelis
(Yavuzköy), Rabat (Yeniköy), Rize Hopa ilçesine bağlı; Arhavi (Arhva),
Çampet, Lome, Mushara, Pilarket, Sühület; Trabzon Akçaabat
ilçesine Cahori,Koçli ,Trabzon Of ilçesine bağlı Zikalı,Giresun
Merkez ilçesine bağlı Cindi,Alucra ilçesine bağlı Parak/Parah,
Giresun Görele ilçesine bağlı Heri, Himatlı (Karadere), Gümüşhane
ili Merkez ilçeye bağlı Perek,Tembeda; Gümüşhane Kelkit’e bağlı;
Dölbet, Gevezit, Sarpı; Bayburt’a bağlı Çerçi, Ergi, Erginis,
Hardişi,Hereverti, Kontolot köylerinin kelime kökleri itibarıyla
Gürcüce olmaları gerektiğini ancak günümüzde kullanılan basit
Gürcüce sözlüklerde bu adların yer almadığını fakat daha teknik ve
akademik sözlüklerde manalarının bulunabileceğini belirtir.
Çveneburi
Dergisindeki bir yazı kısaca şöyledir: (1)
“KIPÇAKLAR
NEREDE ?
“Rusların artan baskısı karşısında,Kıpçak başbuğlarından
Atrak, 1118 yılında damadı Gürcü kralı David II. nin daveti
üzerine büyük bir Kıpçak grubu ile Gürcüstan’a gitti. Gürcü kralı
bu Kıpçaklardan 40.000 kişilik bir süvari kuvveti teşkil
ederek,Türkiye Selçukluları’nın saldırılarına karşı koyduğu gibi,
Şirvan, İran ve Ermenistan’a başarılı seferler yaptı.
Selçukluların karışık durumundan istifade etmek isteyen Gürcü
kralı Davit, kayınpederi olan Kıpçak başbuğu Atrak’ın Kıpçak
kuvvetleri sayesinde, bir istila hareketine girişerek, Gence
kapılarına kadar gelmiş, bu bölgede yaşayan göçmen Türkmenlerin
kütle halinde Anadolu’ya göç etmelerine sebep olmuştur.
Tblisi merkezli Gürcü krallığının emrindeki Kıpçaklar topyekün
Batumi’ye mi yerleşitiler. Elbette ki hayır, onlar damatları kral
David’in başkenti Tbilisi ve civarındaki Gürcüler’le kaynaşarak
Doğu Gürcüleri’nin içinde eridiler. Batumi ve çevresi için ise bu
söylenemez.
Bir
kısım Gürcü Müslüman oldu bir kısım Türk’de Hiristiyanlığı seçti.
Bu iki millet birbirleriyle evlilikler yaptı karıştılar. Gürcüler
ve Türkler tartışmasız fiilen kardeştirl”
Adem Işık,
Antik Kaynaklarda Karadeniz Bölgesi, 2001 Ankara
Veli Sevin, Anadolu
Uygarlıkları Ansiklopedisi, Cilt 2, Frigler Maddesi, İst. 1985
Ayhan Sarıhan, “Yorgo Emmi” ,Kültür Bakanlığı Yayınları,Ankara
2002
Bahaeddin Yediyıldız,Ünal
Üstün, “Ordu Yöresi Tarihinin Kaynakları-I- 1455 Tarihli Tahrir
Defteri,Ankara1992,sf.XXV
T.Tankut Soykan,Osmanlı
İmparatorluğu’nda Gayrimüslimler,İstanbul 2000
Erol Anar,Öte Kıyıda Yaşayanlar
(Azınlıklar Yerli Halklar ve Türkiye ), İstanbul 1997.
Dr.Gergios Nakracas, Anadolu ve
Rum Göçmenlerinin Kökeni, (Çev:İbram Onsunoğlu), İstanbul Şubat
2003
Peter Alford Andrews,
Türkiye’de Etnik Gruplar
Hayri Ersoy, Abazalar Üzerine
Tarihçe, Kafkasya Yayınları, 1997, Sayı 1, sf. 37
Doç. Dr. M. Metin KARAÖRS,
Kuzeydoğu Anadolu (Trabzon ve Yöresi) ve Batı Rumeli Türk
Ağızlarının Ortaklığı ve Akrabalığı, Trabzon Tarihi Sempozyumu
Bildirileri, Trabzon 1988, sf. 89-97
Muhammed Vanişli – Ali
Tandilova, Lazların Tarihi, Çevr. Hayri Hayrioğlu, İstanbul 1992,
Ant Yayınları
Strabon, Coğrafya (Geopraphic),
(Kitap XII, XIII, XIV Anadolu), Çevr. Prof. Dr. Adnan Pekman,
Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul
Thomas S. Brown – Anthony Bryer
– David Winfield. Cities of Heraklius, Byzantine and Modern Greek
Studies 4, 1977
Haşim Albayrak, İslamiyet’ten
Önce Doğu Karadeniz’de Türk İzleri, Konuşan Karadeniz Dergisi,
Mart 1988, İstanbul, Sayı 3, sf. 17
P. Minas Bıjışkyan, Karadeniz
Kıyıları Tarih ve Coğrafyası 1817, 1819, Tercüme ve Notlar: Hrand
D. Andreasyan, İstanbul Edebiyat Fakültesi Yayınları, No: 1311,
İst.
Haşim Albayrak, Fıkralarla
Konuşan Karadeniz, İst. 1991
Haşim ALBAYRAK, “Doğu
Karadeniz İnsanlarının Kafkasya İnsanlarıyla Ortak Yönleri”
Haşim
ALBAYRAK, Pontus Türktür,
Of’un Sesi Gazetesi, Sayı:3,Aralık 2002
Mahmut
Goloğlu;Trabzon Tarihi,Ankara 1975
Hayri
Ersoy-Aysun Kamacı,Çerkes Tarihi,İstanbul1992
Ali
İhsan Aksamaz, “Kafkasya Kültür Kökenli Bir Topluluk: Lazlar”,
Kafkasya Yazıları, Sayı 1, 1997, sf. 14
Nodar
Lomouri, (Çev. A. İhsan Aksamaz), “Lazika Krallığı’nın Tarihi”,
Tarih ve Toplum, Mart 1996
Prof.Dr.Tuncer Baykara,Anadolu’nun
Tarihi Coğrafyasına Giriş I,Ankara 2000
A.Mican
Zehiroğlu, “Laz” Teriminin Etimolojisi ve Tarihsel Evrimi
Üzerine... (1), Kafkasya Yazıları, Yıl 2, Sayı 5, İstanbul 1998,
sf. 82-83
Lord
Kinross, Within the Taurus, Journey in Asiatic Turkey, London 1970
Hills,
D. My travels in Turkey, London 1964,
Mahmut Goloğlu, Anadolu’nun Milli Devleti Pontos, Ankara 1970
Rudiger Bennighaus, Lazlar, (Peter Alford Andrews, “Türkiye’de
Etnik Gruplar” adlı kitabın 311. sf.da başlayan makale) sf. 317
Evliya Çelebi Seyahatnamesi
Yorgo
Andreadis, Temel Garip ( Todoron ), Çeviri: Sema Sandalcı,
İstanbul 1998
Yorgo
Andreadis, Tolika (Bacikam al beni ), Türkçesi: Tanju İzbek,
İstanbul 1999
M.
Recai Özgün, Lazlar, İst. 1996
Ogni
Dergisi, Sayı 3
Muhammed Vanilişi – Ali Tandilova, Lazların Tarihi, İst. 1992, Çev.
Hayri Hayrioğlu
P. Alford Andrews, Türkiye’de
Etnik Gruplar, Çevr. Mustafa Küpüşoğlu, Wiesbaden 1989, Ant
Yayınları, Tüm Zamanlar Yayıncılık
Rudiger Bennighaus, “Fehot”,
Folklor Eğitimi ve Halk Oyunları Topluluğu Yayını, Köln 1988
Yeni Yüzyıl Gazetesi,4 aralık
1996 tarihli gazete 2. sayfadaki “Karadeniz Uşakları”adlı yazı
dizisi
Türk Ansiklopedisi (Milli
Eğitim Bakanlığı), “Lazlar” maddesi,Ankara1975,C.22,sf.498
Prof.Dr.Orhan Türkdoğan, Etnik
Sosyoloji, İstanbul 1999
A.N.Kurat, Türkiye ve Rusya,
Ankara1990
Dr.Ali Güler, Rakamlarla
Türkiye’de Azınlıklar, Ankara 2001
Levon
Haçikyan, Hemşin Gizemi, (Hemşin Ermenileri Tarihinden Sayfalar),
Çeviri Bağdik Avedisyan, İstanbul 1997
Bilge
Umar,Türkiye’de Tarihsel Adlar,İstanbul 1992
Prof.Dr.Yavuz
Ercan,Osmanlı İmparatorluğunda Bazı sorunlar ve Günümüze
Yansımaları”,Ankara 2002
Bilge Umar, Türkiye Halkının
İlkçağ Tarihi I, Ankara 1991
Bilge Umar,İlkçağda Türkiye
Halkı,İst.1999
Bütün Dünya 2000
dergisi,Başkent Üniversitesi Kültür Yayını (Yaşar Öztürk’ün
yazdığı “Amazonlar..”adlı makale),Ağustos 2001,sf.67-70.
Büyük Larousse (Milliyet), Cilt
13
Büyük Larousse, A.g.e. Kaşkalar
Maddesi, Cilt. 13
Claude Cahen,Osmanlı’dan Önce
Anadolu’da Türkler,İstanbul1979,Çev:Yıldız Moran,
Doç.Dr.Arif
Yıldırım, “Trabzon ve Çevresi İle İlgili Dokuz Değişik Hususa Dair
Notlar”,Trabzon ve Çevresi Uluslar arası Tarih-Dil-Edebiyat
Sempozyumu,3-5 Mayıs 2001,1.Cilt
Doç.Dr.Bahaeddin
Yediyıldız, “Ordu Kazası Sosyal Tarihi”,Kültür Ve Turizm
Bakanlığı Yayınları,1985
Dr. Yusuf
Gedikli, Pontus Meselesi, 2002 İstanbul
Heredot Tarihi, Çevr. Perihan
Kuturman,- (SOR) Hürriyet Yayınları, İst., 1973
K. Kökten – N. Özgüç, Samsun
Kazıları, Belleten XVII, sayı 32
Köylerimiz, Dahiliye Vekaleti Mahalli İdareler Umum Müdürlüğü,
Ankara 1933
Ksenophon,Anabasis,İstanbul
1962,çeviri:Hayrullah Örs
Ksenophon,Anabasis,İstanbul1974,çeviri
Tanju Gökçöl
M.
Fahrettin Kırzıoğlu, Kars Tarihi, 1. Cilt,
Mehmet Bilgin, Doğu Karadeniz,
Trabzon 2000
Mehmet Bilgin, Sürmene 1990,
Sürmene Belediyesi Yayını
Mehmet Dikici, SOR
Nuray
Gök Aksamaz,Kuzey Kafkasya Mitolojisi Nartlardan Beri,İstanbul
2001
Orhan Naci Ak,Rize Tarihi,Rize
2000
Porf. Dr.
Bahaeddin Ogel, Türk Milli Bütünlüğü İçinde Doğu Anadolu
Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu,
Türk Milli Kültürü, 7. Baskı, İst. 1991
Prof. Dr. Mehmet Özsait, İlkçağ
Tarihinde Trabzon ve Çevresi, Trabzon Tarihi Sempozyumu
Bildirileri, Trabzon 1998
Prof.Dr.M.Fahrettin Kırzıoğlu,Yukarı
Kür ve Çoruk Boylarında Kıpçaklar, Ankara 1992
Prof.Dr.Mesut Çapa,Pontus Meselesi,Trabzon 2001
Prof.Dr.Orhan Türkdoğan,Etnik
Sosyoloji,İstanbul 1999
Prof.Dr.Zeki Arslantürk-Prof.Mustafa
Usta,”Doğu Karadeniz’in Toplumsal Yapısı”, T.C.Marmara
Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Din Eğitimi Anabilim Dalı Din
Eğitimi Araştırmaları Dergisi,2002,Sayı:10,sf.64
Şemsettin Sami,Coğrafya,Dersaadet,1877(Osmanlıca olup sadece Of
maddesi)
Yuri Siharulidze-Alaxsandre
Manvelişvili J.Gogebaşvili-Tsate Batsaşi-İvane Cavahişvili Biçi
Tezelişvili-Mihako Tsereteli Mariam Lortkipanidze,”Trabzon’dan
Abhazya’ya Doğu Karadeniz Halklarının Tarih ve
Kültürleri,İstanbul 1998
Muzaffer Arıcı, Her Yönüyle
Rize, Ankara 1993
Ord.Prof.Dr.A.Zeki Velidi Togan,
”Oğuz Destanı, Reşidettin Oğuznamesi”, Tercüme ve Tahlil,
İstanbul SOR
Prof.Dr.M.Fahrettin Kırzıoğlu,Yukarı-Kür
ve Çoruk Boylarında Kıpçaklar,Türk Tarih Kurumu Yayınları,sa.121,Ankara
1992
İslam
Ansiklopedisi, Kıpçak maddesi, C.6,sf.713-716
Mehmet Bilgin, Doğu Karadeniz (Tarih,Kültür,İnsan) , Trabzon
2000
A.Nimet Kurat, Peçenek Tarihi SOR
Doç.Dr.Ahmet
Gökbel, Kıpçak Türkleri, İstanbul 2000
Prof.
Dr. Orhan Türkdoğan, Etnik Sosyoloji, İstanbul 1999
Besim Atalay, Divân-ü Lugati’t
Türk Tercümesi, C. I, Ankara 1985
H. Namık Orkun, Eski Türk
Yazıtları, Ankara 1987
Cemal Anadol, Tarihe Hükmeden
Millet Türkler, İstanbul 2. Baskı
G. Nemeth, Peçenek ve
Kumanların Dili, Çevr. J. Eckmann, Türk Dili Belleten Dergisi,
Sayı: 14-15
Necati Demir, Karadeniz
Bölgesindeki Peçenekler, Türk Ocağı Dergisi, Trabzon Türk Ocağı
Bülteni, Şubat 2002, sf. 14-19
Şakir Şevket, Trabzon Tarihi,
1294 H., İst.
A.Zeki Togan, Oğuz Destanı,
Raşidettin Oğuz namesi, Türcüme ve Tahlili, İst. 1972
Ali Çelik, Trabzon ve Çepniler,
Trabzon Tarihi Sempozyumu Bildirileri 1998, Trabzon 2000, sf. 611
Prof. Dr. Osman Turan,
Selçuklular Tarihi ve Türk İslam Medeniyeti, İst. 1969
Prof. Dr. Faruk Sümer, Çepniler,
İst.1990
Prof. Michael E. Meeker,
Karadeniz Türkleri Irksal ve Kültürel Geçmişlerine Bir Bakış, İst.
1977
Veysel Usta, Anabasis’ten
Atatürk’e Seyahatnamelerde Trabzon, Trabzon 1999
Prof. Dr. Faruk Sümer, Oğuzlar,
Ankara 1972
Gorkut Ata, Aşgabat 2001,
Türkmenistan Milli Golyazmalar İnstituty
Haşim Albayrak, Of ve Çaykara
1, Ankara 1986
Doç. Dr. Muhammed Beşir Aşan,
Bazı Anadolu Türk Beyliklerinin Trabzon ile Olan İlişkileri,
Trabzon Tarihi Sempozyumu Bildirileri, Trabzon 1998, sf. 128-130
Prof. Dr. Rustan Shukurov, Doğu
Karadeniz Bölgesi’nde Türkçe Konuşan Bizanslılar, Çevr. Doç. Dr.
Kemal Çiçek, Trabzon Tarihi Sempozyumu Bildirileri, Trabzon 1998,
sf. 116
Haşim Karpuz, Rize, Kültür
Bakanlığı, 1406, Ankara 1993
Osman Aytekin, Artvin İli ve
İlçelerindeki Tarihi Mezarlıklar ve Mezar Taşları Yüzey
Araştırması 2000, T.C. Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel
Müdürlüğü 19. Araştırma Sonuçları Toplantısı, I. Cilt, Ankara
2001, sf. 105-115
Prof. Dr. İlhan Şahin,
Osmanlı-Ak koyunlu Nüfus Mücadelesinde Trabzon, Trabzon Tarihi
Sempozyumu 1998, Trabzon 2000, İst. 153-157
Dr.Ali Sırtlı,Doğu Karadeniz
Türklüğü,Ankara 2002
Mehmet Bilgin-Ömer Yıldırım,
“Sürmene” Sürmene 1990
İbrahim Sezgin, “XII.Asırda
Of Kazasının Nüfusu” ;Trabzon ve Çevresi Uluslar arası
Tarih-Dil-Edebiyat Sempozyumu,3-5 Mayıs 2001-Trabzon,I.Cilt, sf.153
Mustafa Akdağ,Türk Halkının
Dirlik ve Düzenlik Kavgası ( Celali İsyanları ), İstanbul 1975
Hanefi Bostan, “XII.Yüzyıl
Avarız ve Cizye Defterlerine Göre Of Kazasının Nüfusu ve Etnik
Yapısı,(Ankara’da Türk Tarih Kurumu’nda Eylül,20022de 14.Türk
Tarih Kongresi’nde Sunulan Bildiri)
Hayri Ertem,Hitit Devletinin
İki Eyaleti:Pala-Tum(m)ana,Ankara 1980.
Türk Kültürü,Türk Kültürünü
Araştırma Enstitüsü,Sayı 126,Nisan 1973 (Kuzey Doğu Anadolu
Sınırlarının Tarihi Sayısı)
H.Reşit Tankut,Güneş-Dil
Teorisine Tetkikler,İstanbul 1936
T.B.M.M. Tarih Komisyonu
Reisicümhur Umumi Katibi ve Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti Reisi
M.Tevfik Bey Başkanlığında),Tarih,İstanbul1931
Şemsettin Günaltay,Tarih I
,Ankara 1941
Prof.Dr.Mehmet Şeker,Anadolu’da
Birarada Yaşama Tecrübesi (Türkiye Selçukluları ve Osmanlılarda
Müslim-Gayr-i Müslim İlişkileri,Ankara 2002
Dr.Georgios Nakracas,Anadolu ve
Rum Göçmenlerin Kökeni,İstanbul,Şubat 2003
|
