Sahhafların son şeyhi ADİL SARMUSAK
iSTANBUL Sahhaflarının son şeyhi ve başkanı bir oflu

HACI SARMUSAKOĞLU ADİL (Adil SARMUSAK)

1941 yılında Of Hayrat Yalavaslı (Dereyurt) köyünde doğdu. Babası Hacı Ahmet, dedesi Hafız Esat (nüfus kayıtlarına göre Sait ), onun babası Hacı Kasım, onun babası hacı Hüseyin, onunda babası Hacı Ahmet’tir.

Ailesindekilerin çoğu âlim ve din adamı olduklarından ilim ortamında büyüdü. Daha beş yaşında iken Kur’an okumaya başladı. O günleri kendi ağzıyla şöyle anlatır: “Anneannem okumuş, âlime bir hanımdı. Üvey ağabeyi Bursa’da Ulu camide15 yıl boyunca imamlık yaparken oda yanında olduğundan ondan ilim ve feyiz aldı. Bu bilgilerini köyümüzdeki bulunduğumuz mahallede bize aktarmaya başladı. Ufacık çocuk iken ondan okuduk.5 yaşından sonra bir taraftan da köyümüzdeki caminin yanında bulunan cami evinde köy imamı Kel Hoca bizi okutmaya başladı. O zamanlar din eğitimi yasak olduğundan gizli gizli okutuyordu. Kitap olmadığı için (eski dini kitaplardan bulunanlar köy meydanında yakılıyordu), hocamız kitap yok diye Pazaryerlerinden topladığı beyaz kâğıtlar üzerine yazarak bizleri okutuyordu. Biz içeride okurken talebelerden dışarıda gözcülük yapardı. Eğer köye jandarma gelirse biz elimizdeki ders kâğıtlarını buruşturur odanın ortasındaki teneke sobaya atardık. Sonrada pencereden atlayarak fındıklığa kaçardık. Çocukluğumuzda bu bize oyun gibi gelirdi. Ne olduğunu anlamazdık bile.”

Adil Sarmusak, daha sonra akrabalarından büyük âlimlerden Hacısarmusakoğlu Hasan Efendi’den Kur’an okuyup, köy imamından da Arapça okumaya başladı. Asıl eğitimini Maki boğazının en ünlü âlimlerinden Hacı Abdülhalim Efendi’den Kono köy medresesinde 1949-1950 ve 1951 yıllarında okudu. 1952 yılından sonra da Taflancık köyünde sarf, nahiv ve fıkıh dersleri okudu. 1953 yılından sonra da Rize’nin Kalkandere ilçesi Fındıklı köyünde imamlık yapan ve talebe eğitin Dursunali Sarmusak (emekli müftü) Efendi’den ilmükelam ve belegât dersleri aldı. 1954- 1955 ve 1956 yılları arasında daha önce talebesi olduğu Abdülhalim Efendi’den müderrislik yaptığı Harvel köyünde okuyarak 1956 yılında ondan icazet aldı.

Adil Sarmusak Efendi, ilk hutbeyi kendi köyünde okudu. İlk olarak kürsüye Kalkandere ilçesi Kayabaşı Merkez camiine çıkarak verdi. 1957 yılında Babaeski’nin Kum köyünde fahri imamlık yapmaya başladı. 1958 yılında Rize’ye giderek dönemin önemli din adamlarından Rize Müftüsü Dersiam Yusuf Efendi’ye giderek ondan imamlık görevi talebinde bulundu. O günleri şöyle anlatıyor: “ genç bir delikanlı iken, henüz sakallarım bile çıkmadan Müftü Efendi’ye başvurdum. Rize’de meşhur Dosma Camii vardı. Oraya Ramazan imamı olmak istediğimi söyledim. Önce beni şöyle bir gözleriyle süzdü. Sonra diviti hokkasını aldı. Bir kâğıda dörtlük bir şiir yazdı. Al bunu oku dedi. Oku ve anlat, şair burada ne diyor, dedi. Şiiri okuyup manalandırdım. Sonra bana bir fıkıh kitabından bir ibare okuyup mana verdirdi. Cevaplarım çok hoşuna gitti. Beni o zamanın büyük parasıyla 90 Lira maaşla o Ramazan Dosma Camii’ne imam tayin etti.

1959 yılında Edirne Yağcılı camiinde imamlık etti. Oradan askere gitti. Askerliğini 1961- 1964 yılları arasında İstanbul deniz Grup Komutanlığı’nda yaptı. Askerliği sırasında Kasımpaşa Camii kebir camisinde komutanlarının izniyle Cuma vaazları verdi. Bu arada da cami imamı olan İbrahim subaşı adındaki hoca efendi’den tefsir dersleri aldı. Askerliği boyunca Eyüp Sultan dâhil birçok camide fahri vaazlık yaptı. Bu vaazlıkları sırasındaki bir hatırasını Adil Sarmusak şöyle anlatıyor:

“1963 yılında Ramazan ayının Kadir Gecesi’nde Eyüp Sultan yakınlarında bir camide vaaz veriyordum. Cami tıklım tıklım dolu. Vatandaşın biri cemaati çiğneye çiğneye zorlukla yanıma geldi. Sağ elimi tutarak avucumu açtı. Avucumun içine bir miktar demir para koyarak ekledi ve bana –hoca efendi, bilmem hangi yılın bilmem ne sadakasını sana veriyorum. Aldın kabul ettin mi? Dedi. Düşünün yüzlerce cemaatin huzurunda, mikrofonun önünde ben ne hale geldim. Tüm bildiklerimi de unuttum. Kubbenin başıma çöktüğünü hissettim. Gönlümü Allah C.C. ye açarak dua ettim.
– ya Rabbi’ senin rızan için senin dinine hizmet etmek için okudum. Bana bu ilim nimetini bahşettiğin için şükürler olsun. Ama ya Rabbi benim rızkımı alın terime koy ki ben bu hizmeti senin rızan için yapayım.”

Adil Sarmusak, Aralık 1965 yılında inşaat marangozu olarak Almanya’ya gitti. Almanya’da hiç dil bilmediği için çok zorluklar çekti. Daha önce Türkiye’de vaazlarını dinleyen bir tanıdığı ona yardımcı oldu. Darmstad Üniversitesi’nde hocalık yapan birinden Almanca dersi aldı. Almanca ve Arapça dilinin cümle kuruluşları birbirine yakın olduğundan kolaylıkla Almanca'yı söktü. İş hayatının ilk yılları dâhil din adamlığını hiç boş bırakmadı. Zaman zaman oradaki Türklere konferans, vaaz ve sohbetler verdi. Hocalık yaptı.

1968 yılında Frankfurt’ta arkadaşlarıyla birlikte iki katlı bir yer kiralayarak burayı dini eğitim ve sosyal etkinlikler merkezi yaptı. Daha sonra işe oradaki Türk devlet büyükleri de katıldı. Türk işçileri için ibadet ve kültür derneği kuruldu. Bu dernek kanalıyla 300 kişilik bir mescit yapıldı. Burada dernek başkanı olarak Türkiye’den Ramazan’da din adamları getirtti. Almanya’da 1975 yılına kadar kaldı. Bu süre içinde sekiz yıl boyunca dernek başkanlığı yaptı.

Adil Sarmusak, Almanya’dan Türkiye’den izine gelişi ile ilgili bir anısını şöyle anlatıyor:
“1971 yılında ailemle İstanbul’a izine geldim. Bir gün hanıma gel seni Kapalı çarşı’da gezdireyim dedim. Yola çıktık. Beyazıt’a geldik. Tamda o arada Beyazıt camisinin minarelerinden o kadar güzel ezan sesi geliyordu ki ezanın hazzı ile kendimizden geçtik. Camiye namaz kılmaya gittik. Caminin şadırvanına geldik. Abdest alacağız, su akmıyor. Su yok diye namaz kılamaz olmuştuk. Çok gücüme gitti. Ağlamaklı oldum. Halimi gören biri bana –gel sana abdest aldırayım dedi ve beni sahaflarda bulunan bir lokantaya getirdi. Orada abdestimi aldım. Hanım alamadığından namaz kılamadı.”
Adil Sarmusak, Almanya’dan sonra üç yılda Libya’da taşeron olarak çalıştı. İstanbul’a kesin dönüş yaptıktan sonra eski cemaatinden İsmet Tavukçuya zaman zaman uğruyordu. 1982 yılında, bir keresinde bir kitap almak için uğradı. O ona dükkânı sattı. Böylelikle sahaf olarak dükkanın eski sahibi ortağıyla bu dükkanda işe başlamış oldu. 1992 yılında yine Beyazıt camiinde abdest almak için su yoktu. Etraftaki komşularını örgütleyerek caminin bahçesine iki artezyen kuyusu vurdurdu. Bu vesileyle camiye bir dernek kurulması fikri gündeme geldi ve Adil Sarmusak daha sonra başkanı oldu. 1992 yılında kurulan Bayezid Camii ve Külliyesini Koruma Derneği başkanı olarak caminin kapanmış olan külliyesini restore ederek tekrar faaliyete geçirdiler. 1994 yılında Adil Sarmusak gıyabında dernek başkanı seçildi. O günden bu yana dernek başkanlığı görevini sürdürmektedir. Bunun yanında çevredeki bir çok sosyal etkinliklerde de bulunan Adil Hoca, Eminönü İlçe Karakollarını yaptırma Derneği kurulmasında ve bir çok karakolun onarım ve yapımından önayak oldu. Dernek başkanı seçildi. Eminönü Sivil İnisiyatif Platformunda görevlidir. Halen İstanbul Sahaflarda 26 numarada Kitap Sarayı adlı işletmeninde sahibidir.