DİVRAN SÖZÜNÜN ETİMOLOJİSİ[1]

Divran sözü ile ilgili olarak çeşitli kaynaklarda toplanan bilgiler ve bunların yorumları şöyledir:

Bilge Umar kitabında (Türkiyede yer adları)

DİVRANOS[2]. Trabzon ili merkez ilçesi merkez bucağına bağlı Gölçayır Köyünün eski adı.Köy, Trabzon’un 7 km. güneyindedir.Bol sulu bir yerde olduğu yeni adından anlaşılıyor.Divranos adının aslı Dibrana olmalıdır: D(a)-İbra-(wa)na, “Ana Tanrıçanın-Gürsu-ülkesi”.Bkz. Da, Abra, wana, Çivril, Divre, Divriği, Divrik.şeklinde diyor.

BU UYDURMA VE ZORLAMA BİR BİLGİDİR. ÇÜNKÜ BİLGE UMAR YERİ BİLMEDEN KAFASINDAN ÖNCEDEN BİLDİĞİ KELİMELERE UYGUN YORUM YAPIP İSMİ ESKİYE MAL ETMEK İSTEMEKTEDİR.

İlyas Karagöz’ün yeni ikinci baskı yaptığı kitabındaki Divranos sözüne gelelim:

Aynen konu şöyle:

“Divranos/ Gölçayır

Sözcüğe İoannis Dıbranios şeklinde Trabzon’da kişi lakabı olarak Trabzon İmparatoru AleXi IV’ün fermanında rastlanır.

Bilge Umar, “Divranos adının aslı Dabrana olmalıdır” der.* Anlamını da “Ana Tanrıça’nın gür suyu ülkesi” olarak belirtir.

Şahıs lakabı olan Dibranios ile Umar’ın verdiği Dibrana sözleri birbirine çok yakındır. Fakat, benim görüşüme göre ;Divranoz köyü” adını mitolojik çağlardan değil İoannıs Dibranios adlı kişiden almıştır.”[3]

İlyas Karagöz yukarıdaki kitabının sayfaları arasında öyle diyor. Kaynak ise Yunanistan’da 1953 yılında yayınlanan bir kaynağı gösteriyor. Biliyorsunuz Yunan Yorgo Andreadis’te 50 yıl önce ölen babaannesinin sözlerine göre Trabzon’u Rum yapan, herkesi gizli Hıristiyan olarak itham eden Gizli Din Taşıyanlar diye Türkçeye çevrilen kitap yazmıştı. Buna benzer, geçerliliği olmayan kaynaklarla Trabzon’da Rum yanlısı (onun ifadesi ile Pontus yanlısı) söylemler ileri sürmüş idi. O nedenle İlyas Karagöz’ün Yunanistan’da Trabzon ile ilgili yazılmış ve ondan başka kimsenin bilmediği kaynaklara itibar etmemek gerekeceğine inanıyorum. Bu duruma göre sadece Yunanistan’daki Bir kaynakta geçtiği iddia edilen İonnis Dibranios adını Yunan, Rum kaynaklarında aramamak gerekir.onun yerine internette google.com arama motorunda yapılan bir aramada Divran adında (adı ve telaffuz şekli bozulmadan Divran) arandı. İran’da çıktı.[4] Hazar Denizi güneyinde Mazdaran bölgesinde bir yer adı olarak haritalarında gösterildi. İslamiyet’in etkisiyle yurdumuzda ve İran’da sayısız kişi adı ve yer adı Arapçadır. Burada özellikle 1800 yıllarında kadar yoğun olarak Türkler yaşıyordu. İhtimaldir köy, buradan gelmiş Türkler, ya da daha önceden buradan gelmiş Türklerden bir aile, bir kol tarafından kurulmuş olabilir. Bölgemizdeki çoğu köyler böyle kuruldu.

Divran sözü Trabzon’da Merkez ilçe köylerinden Divranos (Gölçayır) ile Of’ta Divran olarak eski köy adları arasında geçmektedir. Ancak Osmanlıların son zamanlarına kadar tarihte Oftaki Divran kelimesine köy adı veya yer adı olarak rastlanmamaktadır. Ancak yerel eski bilgilere göre burası Alano’nun mezeresi imiş. Bu konuyu kanıtlayan bilgiler var. O nedenle köy istatisklerinde geçmemiş. Ömer Asan’ın uydurma kaynağında bu köy Türk köyü olarak geçmekte ve buranın halkının çiftçilikle uğraştığını belirtmektedir.

Bir site sayfasında[5] Kemerhisar’da “Divran” sözü kullanılmaktadır. Buna göre “Divran” “Demirden yapılmış, üç parmaklı ağaç saplı demirden yapılmış harman aleti” olarak geçmektedir.

Ancak bu bölgede en fazla iki yüz yıllık yer tarihi vardır. Eski kayıtlarda geçmemektedir. Tarihi kalıntısı 150 yılı geçmemektedir. Bu bakımdan eski yabancı kelimeler ve köklerini aramak yersizdir. Kelime manası çok kolaydır. Di + vran şeklindedir. Vran sözü Arapça virane sözünden gelir. Di ise Arapça iki sözüne tekabül etmektedir. Yani buraya ilk gelenler burada iki virane olduğunu belirtmiş olmaktadırlar. Yani iki virane yeri olan yer manasına gelir.